Muhammed Khandarash

  کابرایەک گامێشێکی هەبوو بردوویە بازاڕ بۆ فرۆشتن.  هەر پەسنی دەدا و پێێدا هەڵدەدا کە گامێشێکی هێندە بە دۆیە و وابوو و واچوو.  کڕیارێک لەوەلاوە هات و بەدەوریدا هات و چوو، تەماشآیەکی دەم وددانی کرد؛ گوتی کاکە ئەو گامێشە زۆر پیرە ئەو نرخە ناکت!١ کابرای خاوەن گامیش تووڕە بوو گوتی چۆن قسەی وا دەکەی؟  بە زاتی خودا هەڤدە ساڵە لە دەرکی منە کەس نەیگوتووە پیرە!

سەردەمی رێژیمی شا بوو؛ تازە خەلکی ئێمە چاوی دەکرایەوە؛ و بۆ کار و کاسبی لە جیاتی ئاژەڵداری و کشتوکاڵ ڕوویان دەکردە شارە دوورەکانی وەک تاران و ئەهواز و ئابادان و بەندەرعەبباس و...  منیش ماوەیەک بوو فێری تورکی ببووم تورکییەکی باشم دەزانی. چوومە شاری ورمێ بە دوای کار دا گەڕام لە کۆمپانیایەک کارم دەسکەوت و دامەزرام. ماوەیەکی باش لەوێ کارم کرد. پیاوێکی بەتەمەنی تورکیش لەوێ کاری دەکرد.  پرسیاری لێکردم گوتی کوردی یا تورکی؟ منیش لەمێژبوو فێر ببووم بۆ ئەوەی خۆم لە عەجەمان نزیک بکەمەوە دەمگوت بابم تورکە و دایکم کوردە. هەر ئاواش وەڵامی ئەوم دایەوە. بووینە برادەری نزیک. کاتی بێکاری پێکەوە دادەنیشتین و نانمان دەخوارد و پشوومان دەدا.  ئاوا بەتەمەن بوو بەڵام ژنی نەهێنابوو. رۆژانە کاری دەکرد و ئێواران دەگەڕایەوە ماڵی براکەی. سەرەڕای ئەوەش هەرگیز دوو جۆر خواردنی نەدەهێنا. جاری وا بوو تەنیا نانی وشکی دەهێنا بۆ نیوەڕۆ. کە لێمدەپرسی بۆچی خۆراکێکی باش ناهێنیت؟ بۆ ئەو ماڵدارییە بۆ کێ دەکەیت؟  دەیگوت تۆ نازانیت دوو شت بە یەکەوە بخۆیت لە زگت دا شەڕ دەکەن؛ تەندروستیت تێکدەچێت.....

  وەستا برایم گێڕایەوە گوتی لە گوندێک ئاشەوان بووم.  رۆژێک کابرایەکی عەجەم باراشی هێنابوو بۆ لای من. ئەو رۆژە نۆرەی نەگەیشت؛ شەوەکە لای من مایەوە و تا بەیانی لەگەڵ کابرای عەجەم گوزەراندمان.  کابرای عەجەم بارەکەی زۆر بوو، باری چوار گوێدرێژ بوون، منیش بە دەرفەتم زانی تا بەشێکی باشی لێ گل بدەمەوە؛ ئاخر چەتوونە ئاشەوانی وا دەسکەوێت فێڵ و درۆ لە کارەکەیدا نەکات.  زۆربەی ئاشەوانان درۆ و فێڵبازی دەکەن. دوای ئەوەی کە ئاردەکەم بۆ هاڕی گوتم جا وەرە بۆت هەژمار بکەم. کاکە گیان، ئاردەکەت یەکەمجار مزەی ماندووبوونی خۆمی لێدەردەکرێت، پاشان ئاوانەی لێدەردەکرێت، ئینجا بێڵانەی لێدەردەکرێت، مزەی کا و جۆی گوێدرێژەکانتی لێدەردەکرێت، مزەی نان و چا و نوستنی لێدەردەکرێت، مزەی چرا و فتیلەی لێدەردەکرێت و... بە کورتی بیبڕینەوە کابرای عەجەم کە باری چوار گوێدرێژی هێنابوو بارە ئاردێکی بارکردبوو بردییەوە!  بەڵام کابرای عەجەم ئاقڵ بوو کاتێ کە لای من رۆیشتبوو، رێک و راست چووبووە ماڵی ئاغا و سکاڵای کردبوو. زۆری نەخایاند دوای رۆیشتنی کابرای عەجەم پیاوی ئاغا بە دوامدا هات؛ گوتی ئاغا فەرموویەتی ...

  لە گوندێکی دوورە شار کابرا بە ژنەکەی دەڵێ ئافرەت دەی بزانە ئەو ریس و خوری و مووە چیمان ماوە بیبەمە شار بیفرۆشم؟  ژنە هەموو ماڵ سەنگ و سووژن دەکات لە چەند گڵۆڵە بەنێک زیاتری بەرچاو ناکەوێت. بۆ مێردەکەی دەهێنێت و لەبەردەمی دایدەنێت؛ دەڵێ ئەوەندەمان هەیە.  کابرا دەچێ چەند دانە کیسەڵێک لە مەزرا دەگرێت و دەیانهێنێتەوە. هەریەکەی هەندێک ریسیان لێ دەئاڵێنێت و دەیانکاتە گڵۆڵە. گڵۆڵەکان دەهاوێتە نێو تێڕ و لەکەر باریان  دەکات بەرەو شار. لە ڕێگادا تووشی کەسێکی دی دەبێت ئەویش باری کەرێک ماستی پێیە ودەیباتە شار بۆ فرۆشتن. تومەز ئەویش فێڵی لە ماستەکەدا کردووە. بنی مەنجەڵەکانی بە قەسەڵ پڕ کردووە، سەرەوەکەشیانی بە ماستێکی پەیت و جوان داپۆشیوە.  کە دەگەنە یەکتری و هەواڵ و ئۆغری یەکتری دەپرسن هەردووکیان نیاز و مەبەستیان دەگۆڕێت و دێنە سەر بروایە کە لەو چؤڵەوانییەدا شتەکە لە کۆڵ خۆیان بکەنەوە، بەر لەوەی بگاتە بازاڕ. بەڵێ، قسە لە بارەکانیان دەکەن و دەست دەکەن بە مامەڵە.  کابرای خاوەن ماست دەڵێت: کوڕە ماستی من هەر ماست نییە، ئەکسیرە ئەکسیر. بەو خودایە هەر بیچێژی، هەرچ...

  مەلایەک هەبوو لە حوجرە دەرسی بە منداڵان دەگوت؛ بەڵام زۆر لێیان تووڕە دەبوو؛ و لێیانی دەدا.  یەکێک لە منداڵەکان ئەوەی بۆ باوکی گێڕایەوە. باوکی گوتی تۆ بوەستەب بزانە چۆن مەلا دەکوژم! سبەینێ چووە مزگەوت و چاوی بە مەلا کەوت؛ هەواڵپرسیی کرد و ئینجا گوتی مامۆستا خوانەخواستە نەخۆش نیت؟  مەلا گوتی نەوەڵڵا شوکر باشم! کابرا گوتی ئەدی بۆ ڕەنگت وا زەردە؟ دوورکا، وێدەچێت ناساز بیت! ڕەنگت زۆر تێکچووە! مەلا گوتی وەڵڵاهی هەست دەکەم کەمێک ناسازم. کابرا گوتی مامۆستا کەمێکی چی کوڕە لەبەرچاوی من هیچ وەک خۆت نەماویت... ئیدی ئەوەندە لەم قسانەی کرد مەلا ئەو ڕۆژە بە منداڵەکانی گوت ئەمڕۆ نەخۆشم ناتوانم دەرستان پێبڵێم؛ یەکسەر خۆی کۆکردەوە گەڕایەوە ماڵەوە.  کە مەلاژن لە دوورەوە چاوی بە مەلا کەوت، بەلایەوە سەیر بوو کە بۆچی لەکاتی چێشتەنگاودا قوتابییەکانی بەجێێشتووە و گەڕاوەتەوە ماڵەوە. پێش ئەوەی مەلاژن قسە بکات مەلا لە دوورەوە بانگی کرد، ژنەکە زووکە جێگام بۆ ڕاخە هیلاکم. مەلاژن گوتی چی بووە؟ چی قەوماوە؟ خۆ تۆ ڕۆیشتی ساخ و سڵامەت بووی، چیت بەسەر هاتووە؟ مەلا گوتی ژنەکە زۆر نەخۆشم! ...

  عەبدولواحید ساڵی ١٩٩٩ بابم تووشی نەخۆشییەکی سەخت هات.  ماڵمان لە کوورانی عەنکاوە بوو. زۆر دوکتۆر و نەخۆشخانەمان پێکرد چارەی نەبوو.  دۆست و برادەر گوتیان وا باشە بیبەنە لای فڵانە دوکتۆر لە بەغدا. لە ڕێگای نەتەوە یەکگرتووەکانەوە هەوڵمان دا ، سوودی نەبوو.  دواتر لە رێگای حیزبی دێمۆکراتەوە هەوڵم بۆدا، بە خوا ئەویش سوودی نەبوو، حیزبی دێمۆکرات کەی خێری بۆ ئەندام و لایەنگری خۆی هەبووە؟  بە ناچار لە ڕێگای هەندێک دۆستی دیکەوە لە حیزبە بچووکەکانی رۆژهەڵات، هەوڵم دا، شوکر بۆ خودا ئەوان یارمەتیمانیان دا. بەڵی چووین بۆ کەرکووک و لەوێشەوە بۆ بەغدا.  نێونیشانی ماڵی دۆستێکی ئەو حیزبە چکۆڵەیەشمان پێدرابوو بۆ ئەوەی شەو بچینە ماڵی ئەوان بمێنینەوە. دوو شەو لە بەغدا ماینەوە تا کاروبارەکانمان جێبەجێ بوون و دوکتۆر باوکمی دیت و چارەسەری بۆ دەسنیشان کرد.  شەوێکیان کە لە ماڵی ئەو دۆستە نەناسراوە بووین، کەوتینە گفتوگۆ سەبارەت بە سیاسەت و شەڕ و کێشەی نیوان ینک و پدک و … بابم زۆر حەزی لەو جۆرە موناقەشانە بوو. لە قسەکردنشدا زۆر قسە لە روو بوو. کابرای خاوەن ماڵیش پێشتر ئاگاد...